ვთქვათ ასე: ქიქოძეები

ფოტო: არჩილ ქიქოძე

ზალიკო ქიქოძე

ცხადია, ყველა ქიქოძეზე ვერასოდეს დავწერ. მე მხოლოდ იმ მამაკაცების შესახებ გიამბობთ, ვისზედაც, ალბათ, ისედაც იცით რამე - ან მათი წიგნები წაგიკითხავთ, ან მათი ნამუშევრები გინახავთ, ან მათი თავგადასავლების შესახებ გაგიგონიათ.
ხაზგასმით უნდა აღვნიშნო, რომ ქიქოძეების ქალების წყენინება ან მათი უგულებელყოფა აზრადაც არ გამივლია. ისინი შესანიშნავი ქალები არიან, თუნდაც იმ ნიშნით, რომ სხვაგვარად ასეთი მამაკაცები ვერ ეყოლებოდათ - ასეთებს არ ეყვარებოდათ და ასეთებს ვერ გაზრდიდნენ. უბრალოდ, მე ქიქოძეების მამაკაცებს უკეთ ვიცნობ და თან, რა დასამალია და, მამაკაცები ისედაც უფრო მაინტერესებს.
იცით, "იოსები და მისი ძმები" ვერასოდეს წავიკითხე. არადა, მინდოდა. ოთხჯერ დავიწყე, დათვლილი მაქვს, და მესამასე გვერდს ვერაფრით გავცდი. ერთი ხეირი ისაა, რომ დასაწყისი ძალიან კარგად მახსოვს და ამ მასალის წერისას სწორედ ის წამომიტივტივდა: "წარსული ენით უთქმელი სიღრმის ჭაა. ხომ არ აჯობებს, უბრალოდ უძირო ვუწოდოთ? ... ამა თუ იმ ადამიანთა ერთობის, ეროვნების თუ ოჯახის ისტორიის დასაწყისი პირობითი ამოსავალი წერტილით განისაზღვრება..."
იმ ჭაში ჩახედვა არ გამომივა და არცაა საჭირო, თორემ მე თომას მანს ვერ გავუძელი და თქვენ რას გახვიდოდით ჩემი ნაწერის ბოლოში. არადა, გულდასაწყვეტი იქნებოდა - ჩემი გმირები არიან... აფსუს, რად არ ვარ თომას მანი!
მაგრამ ცოტა მაინც მივბაძავ ბატონ მანს და ამოსავალ წერტილად გამოვიყენებ არა დროს, არამედ ადგილს: კარსანს.
ისე, ხომ შესანიშნავი პარალელი გამომივიდა, ჩემო მკითხველო? როგორია: თომას მანი - ანა კორძაია-სამადაშვილი, იოსები და მისი ძმები - ქიქოძეები!
კარსანში
"სოფელი კარსანი მდებარეობს თრიალეთის ქედის აღმოსავლეთით დაქანების ერთ-ერთ ბოლო ნაწილზე, რომელიც მთავრდება მდინარე მტკვრის მარჯვენა სანაპიროზე ზაჰესის წყალსაცავთან. საავტომობილო გზის პირიდან სოფლამდე 5 კმ მანძილია. სოფელს ჩრდილოეთის მხრივ ბაგინეთის ქედი ესაზღვრება და ჩასდევს დასავლეთის მხრიდან აღმოსავლეთისაკენ, მტკვრის პირამდე. ამ ქედის უმაღლეს მწვერვალზე, სულ ზემოთ, დგას წმინდა ნინოს საყდარი. დასავლეთით გოდორივით მოდგმული სადიღმო ქედის ტყიანი ზოლი გასდევს, სამხრეთით კი - სადავალებად წოდებული დაქანება სოფელ მუხათგვერდამდე. ამ ორ ქედს შორის ჩაედინება თვით კარსნის ხევი. ხეობას სათავეში ერთმანეთისგან 1,5 - 2 კილომეტრით დაშორებული წყალშემკრები ორი ხევი აქვს. ისინი ეშვებიან მახვილი კუთხით მტკვრისაკენ, ერთიანდებიან სოფლის ქვევით ერთ კილომეტრში, და ამ სამკუთხედს შორის ბუნებრივად შექმნილია ტყიანი, სახნავ-სათესიანი და სათიბებიანი, კონცხივით ტერიტორია, რომელზედაც განლაგებულია თვით სოფელი."
კარსანს ასე ბატონი ქუჩუკი აღწერდა, ჩემს ნაცნობთაგან ყველაზე უფროსი ქიქოძე. ჩემეული აღწერილობა ბევრად უფრო მარტივია: გადაუხვევთ მცხეთის ტრასიდან და რამდენიმე წუთში სულ სხვა მხარეში მოხვდებით. იწყება სერპანტინი, მოკირწყლული გზა საბავშვო წიგნის ილუსტრაციასავით ლამაზ, ყვავილებიან გორებზე მიიკლაკნება. ასეთ ადგილებს "ახლოს, მაგრამ შორს" ჰქვია, იმიტომ, რომ თბილისიდან სულ რაღაც ხუთ კილომეტრში მდებარე კარსანში დრო, ცოტა არ იყოს, გაჩერებულია და ისეთი ამბები ხდება, ხუთი კილომეტრით ქვემოთ რომ მხოლოდ ფილმებში ხედავენ ადამიანები.
სოფლის განაპირას, ზედ ტყესთან, ცხოვრობს უშანგი ქიქოძე. როგორც ჩანს, კარგად ცხოვრობს: აქვს დიდი სახლი, რომლის წინაც ცეცხლივით მწველი წიწაკის ჩითილებია ჩამწკრივებული, მოვლილი კარ-მიდამო, ვენახი, ბაღი, ბოსტანი. ადრე ძროხებიც ჰყოლია და თავადაც ამოჰყავდა ისეთი ყველი, როგორითაც გაგვიმასპინძლდა - ზრდილობის ამბავია, თორემ მუსრს გავავლებდი... სოფელში დენი არაა, უშანგის კი აქვს: მზის ბატარეა თორმეტვოლტიან ნათურას ამუშავებს. უშანგის ხშირად ჰყავს სტუმრები, რომლებიც ამბებს უყვებიან და მისას ისმენენ და მასთან ერთად წმინდა ნინოს სალოცავზეც ადიან ხოლმე - საყდრის გასაღები ჩვენს მასპინძელთან ინახება. მოკლედ, უშანგი ქიქოძე კარსანში ჩინებულად გრძნობს თავს და თბილისში დაბრუნება სულ არ უნდა. მოჰყვა, როგორი ლამაზი სანახავია ხოლმე გარიჟრაჟზე დედაქალაქის თავზე გაწოლილი სადაფისფერი გველეშაპი - გამონაბოლქვი, რომელიც ნელ-ნელა ზაჰესისკენ მიიზლაზნება. აქედან ლამაზი სანახავია, მაგრამ სხვა სიკეთეებისა რა გითხრათ... ამიტომ და კიდევ მრავალი მიზეზის გამო, კარსანში ჯობს ცხოვრება.
უშანგისთან ერთად აქ ცხოვრობს ძაღლი, რომელსაც დათვის ბეწვი და მგლის ცხვირ-პირი აქვს და მკერდს თეთრი ჯვარი უმშვენებს. თავიდან მას სამსონი ერქვა, მაგრამ მერე ერთ მღვდელს უთქვამს უშანგისთვის, რაღა ბიბლიური სახელი დაარქვიო, და სამსონი სამსუნგად გადაინათლა - რა მნიშვნელობა აქვს... შესაბამისად, მის მიერ საიდანღაც მოყვანილ სატრფოს ტოშიბა დაარქვეს. ერთია, ტოშიბას სოფელში საშიში კონკურენტი გამოუჩნდა - ნაგაზი. "ბეკი ჰქვია. უდედოდ გაიზარდა, საწყალი, ბეკუნის ვეძახით," აგვიხსნა უშანგიმ. ბეკუნა, სატვირთო მანქანისხელა.
კაცმა რომ თქვას, სამსუნგს კარსანში არაფერი ესაქმებოდა. უბრალოდ, ერთ დღეს ეზოში აღმოჩნდა. საიდან მოვიდა - არავინ იცის. უშანგიმ უთხრა, წადიო. სამსუნგმა, არაო. უშანგიმ, მოუსვი აქედანო. სამსუნგმა, მე აქ მინდაო. უშანგიმ თოფი გადმოიღო და ისროლა. სამსუნგი სიცილით მოკვდა, შენ ვისი მომკვლელი ხარო - და დარჩა. ახლა ის კარსანში ცხოვრობს, ზამთარში ღობესთან მოსულ მელაკუდებს და ჩეჩნეთიდან ლტოლვილ მგლებს ურჩევს საქმეს და სტუმრად ასულ უცხოებს ერთობ გულგრილად ხვდება.
რომ დაამთქნარა, ისეთი კბილები გამოუჩნდა, იქვე მოგვიკლა ფამილარობის ყოველგვარი სურვილი.[pagebreak]
ფოტო:ლევან ხერხეულიძე

ზურა ქიქოძე

- კაპუნაა, - განმარტა უშანგიმ. - კბილებს აკაპუნებს.
თურმე, ზოგი ძაღლი ვინმეს თუ ეჭიდება, კრიჭას არ ხსნის, სანამ ხორცს არ გამოგლეჯს, სამსუნგი კი წესიერად იქცევა – იკბინება. დიდი ნუგეშია.
ვისხედით მაგიდასთან, რომელიც ოდესღაც უშანგის დიდი ბაბუის, ალი გარდაფხაძის სახლის სახურავი ყოფილა. უზარმაზარი ფიქალი ქვემო სვანეთიდან ჩამოუტანიათ, მაგრამ შეცდომა მოუვიდათ - გზაში მინასავით კი არ ააყუდეს, ბრტყლად დადეს, და ამიტომ დიდი ბზარი გაუჩნდა.
- არა უშავს, - თქვა უშანგიმ, - ჩემმა ძმამ, ზურამ, კარგი მირჩია: ბზარში მიწა ჩაყარე და წიწმატი დათესე, სასმელს პირდაპირ მიაყოლებო.
გაიშალა სუფრა, რომლის მშვენებაც იქვე, ხიდან მოტეხილი ბლის ტოტები იყო. ტკბილი, ტკბილი ბალი, ოდნავ შელანძღული - ტუტუცი ჩხიკვი კორტნის, ახლაც მოურიდებლად ხმაურობდა ტოტებში, და უშანგი ლონგინოზ კარსნელის თუ კარსანში ჩასახლებილი პირველი გამოძევებული ებრაელების თავგადასავალს ისე ყვებოდა, როგორც მეზობლად მომხდარ ახალ ამბებს. მან გვიამბო, როგორი კაცი იყო ბაგრატ ქიქოძე, რომელიც კარსანშია დაკრძალული, და როგორ გამორიცხეს მისი პაპა, ნაროდნიკული სულისკვეთებით გამსჭვალული მიხეილი, სასულიერო სასწავლებლიდან - за пьянство, мордобой и разврат. მან მიამბო, როგორ გადაწყვიტა ბერლინში შესულმა მამამისმა, ქუჩუკმა (მე, თავხედი, პაპა ქუჩუკს ვეძახდი და უშანგიმ შემისწორა, ეგ მამაჩემიაო; შემრცხვა.), რომ პარიზში უნდა გამგზავრებულიყო და ბაბუამისის მკვლელი მოეკლა: მოახტა "ეიზენჰაუერის მანქანას", ამერიულ ჯიპს, და - ბედად, ევროპა უკვე სექტორებად იყო დაყოფილი, - საფრანგეთამდე ვერ ჩააღწია. ასე გადარჩა მოსისხლის ტყვიას ემიგრირებული მენშევიკი...
- გვარს ნუ დაწერ, - მითხრა უშანგიმ, - სისხლის ამბავია, ხო იცი...
უშანგი ჰყვებოდა, როგორ დაკარგა სამსახური იმის გამო, რომ ერთ დღეს რესპუბლიკამ გაზეთი "პრავდა" ვერ მიიღო - ამის მიზეზი ბურუსით მოცულია, უშანგი ერთს ამბობს, მისი ძმისწული არჩილი - სხვას. ის ჰყვებოდა, როგორ მუშაობდა მცხეთაში, არქეოლოგებთან, დარაჯად და ამბობდა, რომ მეცნიერია, დისერტაციას წერს: "დარაჯი და თანამედროვე არქეოლოგია". მან ბევრი გვაცინა ბრიყვ ჟურნალისტზე, რომელმაც სინდი კროუფორდის შესახებ მისი ნაამბობი ცერად გაიგო და სტატია გამოაქვეყნა: "ეს კაცი ტყეში ცხოვრობს და სინდი კროუფორდს ელის".
კარსანში სიმშვიდე იყო, ნერვებს არავინ მიშლიდა, ყველაფერი მომწონდა და ვიფიქრე: ავიღებ ახლა და სამსუნგივით მოვიქცევი - არ წავალ-მეთქი. ამ კაცმა ძაღლი არ გააგდო და რაღა მე დამთოფავს-მეთქი. მერე, თბილისში ჩამოსულმა, არჩილს ვუთხარი, ჰკითხე ერთი ბიძაშენს, მოჯამაგირე არ სჭირდება-მეთქი? არჩილმა მომიგო, ნეტა, რისი მაქნისი ხარო?
ვაგლახ, მართალია. მოჯამაგირედ აშკარად არ ვივარგებ და არც კაპუნა ვარ, სამსუნგივით.

მუუ!
მარიონეტების თეატრიდან წამოსული ზურაბ ქიქოძე კი ერთი ხანი კარსანში ცხოვრობდა და ძროხებს უვლიდა. მშვენივრად უვლიდა. ისე, მძიმე საქმე ყოფილა. თავად განსაჯეთ: ხბოს მოგებას ესწრები, ლამის შვილივით ზრდი და მერე უნდა გაყიდო, იმისთვის, რომ ვიღაცამ დაკლას და შეჭამოს. ზურამ გაიხსენა, ერთხელ მაკე ძროხა, ნიშა მოგვპარეს, და საძებნელად გასული სისხლის გუბეს და მის დასისხლიანებულ ბაწარს გადავაწყდიო. გარდა ამისა, ძროხა, დიდი-დიდი, 400 ლარი ღირდა, და ზურამ ყველაფრის ძროხებით ანგარიში დაიწყო. ასე, ფეხსაცმელი ნახა, ფასი 999 ლარი იყო, ანუ ორძროხანახევარი...
როგორც მოგახსენეთ, ზურა უვლიდა ძროხებს, ამოჰყავდა შესანიშნავი ყველი - თავმდაბლად ბრძანა, თუ არ იპარავ და დამზადების წესებს იცავ, დიდი ოსტატობა არ უნდა, მაინც კარგი გამოგივაო, - და ცხოვრობდა ასე, სანამ კარსანს ერთი შვეიცარიელი კაცი, მარკუსი არ ეწვია.
მარკუსი ბიომეურნეობების იდეით იყო ანთებული და საქართველოში ეკოლოგიურად სუფთა პროდუქტების წარმოების მიზნით ჩამობრძანებულიყო. ერთი რამ ვერ გათვალა მხოლოდ: რომ გასული საუკუნის 90-იანი წლების დასაწყისში აქ არაფერი გამოვიდოდა. ამიტომ ბატონმა მარკუსმა პროექტისათვის გამოყოფილი თანხით შვეიცარიაში, სამაგალითო მეურნეობების დასათვალიერებლად, ქიქოძეები მიიწვია. წავიდა ზურა.
მანამდე ზურამ ინგლისურზე იარა, სპეციფიკური ლექსიკის ასათვისებლად: წველადობა, ცური... მერე კი გაემგზავრა შვეიცარიაში, და დღეს ამბობს, მივხვდი, საბჭოთა კავშირის დროს "რკინის ფარდა" რისთვის იყოო საჭირო - ასეთი რამ საბრალო გლეხს არ უნდა ენახა - მოვლილი, მოწესრიგებული, დალაგებული ქვეყანა, მშვიდი და საიმედო. ზურა იქ ცხოვრობდა, სადაც ოდრი ჰეპბერნმა გაატარა თავისი ბოლო წლები და სადაც ის ამჟამად დაკრძალულია - მოკლედ, სრულ სიმშვიდეში.
ერთადერთი, რითაც ჩვენ "წინ" ვყოფილვართ, თავად ძროხების ყოფაა. კარსნელი ძროხები ბედნიერად დარბოდნენ აღმა-დაღმა, მათი ცხოვრება ხანგრძლივი იყო და მხიარული. ასე, მეზობლის მარწყვა სულაც თვრამეტი წლისა ყოფილა, როცა პატრონმა გაყიდა და მერე სამი დღე გამოუფხიზლებლად სვა, ძროხამ შვილები გამიზარდა და ვიღაცის შესაჭმელად როგორ გავიმეტეო. შვეიცარიელი ძროხები კი დღე და მოსწრება შემოღობილ სივრცეში იდგნენ და სევდიანად ელოდნენ, როდის დადგებოდა მათთვის საბედისწერო დღე, როცა ბევრს ვეღარ მოიწველიდნენ და მათ სასაკლაოზე უკრავდნენ თავს. და ამის შემყურე ზურამ მოიგონა "მუუ...", ამბავი, რომელიც, ვფიქრობ, ყველას გახსოვთ. მხოლოდ დასასრული მოიგონა, თბილისში ჩამოსულმა კი გაგა ნახუცრიშვილთან ერთად პიესად აქცია ყოველი ძროხის ოცნების ამბავი.
"დღეს ერთი ამბავი მინდა მოგიყვეთ, ნამდვილი ამბავი. ვისაც დღეს აქ გაიცნობთ, ჩემი ძველი მეგობრები არიან. ისე, რაც მაგათ გაჭირვება გამოიარეს, რომ იცოდეთ, რამდენი რამის გაკეთება უნდოდათ. ეეჰ, ჩვენთან ვინ რას გაგაკეთებინებს, ამაზე ლაპარაკიც არ ღირს. და თუ ღამით ვარსკვლავებით მოჭედილ ცას დააკვირდებით და ერთ პატარა მწვანედ მოციმციმე მნათობსაც შეამჩნევთ, მიხვდებით, რომ ეს ამბავი ზღაპარი არ არის; ეს ყველაფრი ზამთარში დაიწყო, ერთ სუსხიან ღამეს..."
ხომ გახსოვთ? ბოლოს ყველანი გახარებული მივჩერებოდით სცენას, სადაც მთხრობელი ნახცოს, მეგობრის ლექსს კითხულობდა: "როცა დატოვებ მიწას და დაღლას, / როცა ღრუბლებში მიდიხარ მაღლა, / როდესაც გესმის მთისა და ბარის, / როდესაც იცი ვის უხმობს ზარი." ისმის მუსიკა, მთხრობელი იხურავს ქუდს და გადის. მოჩანს ვარსკვლავები, ინთება მწვანე პლანეტა, რომლისკენაც ერთ მწკრივად მიფრინავენ ძროხები. მუუ...
რას იფიქრებდა შვეიცარიელი ბატონი მარკუსი, რომ ბიომეურნეობის ნაცვლად სამშობლოში დაბრუნებული ზურა ქიქოძე პიესას დაწერდა, მისი მეგობრები "მეთოჯინეთა კლუბს" დააარსებდნენ და ბატონ მარკუსს   სულ რაღაც შვიდ თვეში დაპატიჟებდა რუსთაველზე, სარდაფის თეატრში, თავისუფალ სცენაზე, შესანიშნავი სპექტაკლის პრემიერაზე!
მომდევნო სპექტაკლის იდეაც კარსანში გაჩნდა. ამჯერად გმირი იყო არა ძროხა, არამედ, დიდი, ლამაზი, გაბღენძილი და ძალიან მარტოხელა ინდაური, ერთადერთი მამალი ინდაური მთელს სოფელში, რომელსაც არცერთი დედალი ნაცნობიც კი არ ჰყავდა. ინდაური იპრანჭებოდა, კუდს შლიდა, საოცარ ხმებს გამოსცემდა და ყველას უტევდა - ცხადია, ამაოდ.
პარალელურად ტელევიზიით ჟურნალისტები საოცარ ამბებს საოცრად ჰყვებოდნენ: "წამართვეს კამერა," ჩიოდა ახალგაზრდა ქალი, "და ჩემზე ზეწოლა განახორციელეს".
ზეწოლა! როგორ უნდოდა ინდაურს, ვინმეზე ზეწოლა განეხორციელებინა! და ზურამ გადაწყვიტა, რომ ზეწოლის ობიექტები ძალიან ცუდი ადამიანები უნდა ყოფილიყვნენ, ისინი, ვისაც მისი და გაგას ახალ პიესაში, სულ მარტივად, ოფისქალაქელი ტრაკები ჰქვიათ. "ენა ჩაიგდე, შე უსირცხვილო, ვინ გასწავლა ეგ სიტყვები!" უწყრება პიესის გმირი შვილიშვილს, მაგრამ ასე ჰქვიათ და რა ვქნათ? ამ საქმეს კარსნელი ინდაურის შორეული ნათესავი თუ უშველის, "მპეპლავი, იშვიათი ეროტიული ფრინველი, სირ...
სირ-კაჭ-კა-ჭი.
ო, მაი გაად!"
კიდევ კარგი, ეს ყველაფერი ერთი ბებერი არწივის სიზმარია მხოლოდ, ნაგავსაყრელზე ნანახი...[pagebreak]

არჩილ ქიქოძე

არჩილ ქიქოძე


ჩემი ბატონი ზალიკო
ზალიკო ქიქოძე იყო არქეოლოგი, მთამსვლელი და მაშველი. სულ მგონია, რომ ყველა ისედაც იცნობდა და ამიტომ მისი ხელახლა გაცნობა არცაა საჭირო, მაგრამ რა ვიცი...
ერთ დღეს მე და მამა დიღომში წავედით და ორი ჩიტი ვიყიდეთ. მე "ჩიჟიკებად" ვიცნობ, ქართულად რა ჰქვიათ, არ ვიცი. პატარა ჩიტია, ბეღურას ჰგავს, ოღონდ ბიჭი ძალიან ჭრელია. შესაბრალისი ფასი ჰქონდათ - ლარი. ორ ლარად ორი სიცოცხლე.
მოკლედ, ვიყიდეთ ჩიჟიკები და ჩავსვით დიდ გალიაში, სადაც მანამდე თერთმეტი წელი ადმირალი ნელსონი ცხოვრობდა, თუთიყუში. ჩიჟიკებს ახალი ბინა ძალიან მოეწონათ - იმხელა იყო, რომ შიგ ცოტა ფრენაც კი შეეძლოთ. მაგრამ ყველაზე მეტად მაინც ერთმანეთი მოსწონდათ, სულ ერთმანეთის ალერსში იყვნენ, ჟღურტულებდნენ, დიდი ამბავი ჰქონდათ ატეხილი. სიყვარულის ახსნა ალიონზე იწყებოდა, რაც ნაკლებად სასიამოვნო იყო - ძალიან ხმაურიანად გამოხატავდნენ თავიანთ გრძნობებს.
ეს ამბავი ბატონ ზალიკოს ვუამბე, თMშ-გალერეაში, სადაც იმ დროს ფოტოგამოფენა გაიხსნა - ბატონ ქუჩუკის, ბატონ ზალიკოს და არჩილ ქიქოძის ნამუშევრები. ბატონ ზალიკოს ვკითხე, როგორ ფიქრობთ, ბუდე უნდა ვუყიდო-მეთქი? ბატონმა ზალიკომ, არაო. დაკრიფე ბალახი და გალიაში დაუყარე, თვითონ ააშენებენ, გასართობიც ექნებათ და მათთვის მოსაწონი სახლიცო.
იმავე დღეს მივხედე საქმეს და საღამოს გალიაში ბალახის ხალიჩა გაიფინა, ყვავილებიანი, ძალიან ლამაზი. ჩიჟიკები აღფრთოვანდნენ, ბალახში ხტოდნენ, ფრთებს შლიდნენ... დილით კი ჩემი ორი ჩიჟიკი ბალახზე უსულოდ იწვა. დაიხოცნენ. უჰ.
ბატონი ზალიკო ძალიან შეწუხდა. მკითხა, ბალახი საიდან მოიტანეო. მე, ჭკვიანმა, მივუგე, რომ აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტთან დავკრიფე. გამონაბოლქვით გაჟღენთილი, შხამიანი ბალახი. თურმე ჩემი ხელით მოვკალი ჩემი ლამაზი ჩიტები.
დღეს საშინლად ვნანობ, რომ ბატონ ზალიკოს ვუსაყვედურესავით, რატომ არ გამაფრთხილეთ-მეთქი. მე სულელურად მოვიქეცი და ვისი რა ბრალი იყო... თან ბევრი ვერაფერი მოსაყოლი ამბავია, უბრალოდ, ზალიკო ქიქოძის შესახებ მთელი წიგნი არსებობს, "ზალიკოს საქართველო", სხვისი ნაწერის გადაწერა რაღაა, მე კი ახალი აღარაფერი მეთქმის. თან მეც "ჩემი" ბატონი ზალიკოს გახსენება მინდოდა.
არჩილმა მითხრა: "ამ ბოლო დროს სულ ვფიქრობ: მიუხედავად იმისა, რომ თავის დროზე არც არქეოლოგიაში და არც ალპინიზმში არ გაახარეს - და ამ ორ საქმეში მართლა ყველაზე მაგარი იყო, - მაინც მგონია და რამდენჯერმე ვთქვი კიდეც, რომ ყველაზე ბედნიერი ადამიანი იყო, ვისაც ვიცნობდი, იმიტომ, რომ მაინც ისე ცხოვრობდა, როგორც უნდოდა, და ძალიან ლაღი იყო ბოლომდე".

არჩილი
"ბუჩქებიდან სულ ბრდღვიალ-ბრდღვიალით ამოდის მამალი ხოხობი და ის-ის იყო ნაბიჯზე გადასული გაქაფული ცხენი ფრუტუნით ხტება განზე. მხედარიც თითქოსდა ამასღა ელოდა, მუცელში ქუსლებს ამოკრავს, დაბირკულ-დაძურწულ, ნამისგან მუხლებამდე სველ ფეხებს მაგრად მოუჭერს და წინ გააჭენებს, იქით საცა თუშების ბინები ეგულება. თუშების თოვლივით თეთრი ქოფაკები ცხენს ეტანებიან ყეფით, ბინიდან გამოსული წელშიმოხრილი სარქალი თვალებს იჩრდილავს, მერე ეტყობა მხედარს სცნობს და მუშტს უღერებს - უკვე იცის, რაც უნდა გაიგონოს.
- აჰაიტ თუშებო! ცოლები ვის დაუტოვეთ, თუშებო! - გაჰკივის მხედარი და საბათლოსკენ მიჰქრის. ვეღარ გაიგებ - ქარისგან აცრემლებია თვალები, თუ უკვე თვითონ გამხდარა ქარი?"
მხედარი არჩილ ქიქოძე არაა, თუმცა, მგონი, თამამად შეიძლება ყოფილიყო. ეს მირიანაა ტარიელას ოცნებიდან, მოთხრობიდან "მურტალი ქართველები". თუ არ წაგიკითხავთ, "ცხელი შოკოლადი" გირჩევთ: შეიძინეთ არჩილ ქიქოძის ახალი კრებული "მყუდრო", რომლის პრეზენტაციაც წლევანდელ წიგნის ბაზრობაზე გაიმართა.
ეს მისი ავტორისთვის პირველი პრეზენტაცია იყო. პირველი სამი კრებული, "ბიჭები", "ირემი და ლიმონათი" და "სოფელ-ქვეყანა", თითქოს ჩუმად გამოსცა - როგორც ჩანს, საჯაროობის დიდი ტრფიალი არაა. ვერც იმას ვიტყვით, თავისი მოთხრობების შესახებ ბევრის მთქმელიაო. სულ ერთი წინადადებით შემოიფარგლა, რომ ყველაზე კარგად თავს წერის დროს გრძნობს. პირდაპირ კომპიუტერში აკრეფა სულ ცოტა ხნის წინათ დაიწყო, მანამდე ხელით წერდა, და როცა მოგზაურობს, დღესაც აკეთებს ხოლმე ჩანაწერებს.
არჩილი ბევრს მოგზაურობს და საქართველოს იშვიათად თუ იცნობს ვინმე მასზე უკეთესად. ის არც მონადირეა და არც ალპინისტი, თუმცა სანადიროდაც დადიოდა და მრავალ მწვერვალზეც ასულა. მისი თქმით, ყოველთვის ის ვითარება მოსწონდა, რაც ასეთ დროს ტყეში თუ მთაშია ხოლმე, და არა ცხოველის თუ ფრინველის დევნა ან მთის "დაპყრობა". ცხოველის დევნა სხვა საქმისთვის სჯობს: მის გადასაღებად. აი, მელა - დაჩხაკუნების ძალიან შეეშინდა, მკლავენო, მაგრამ გადარჩა და ერთობ ფოტოგენურიც ბრძანდება.
ცხადია, არჩილი მხოლოდ ცხოველებს და ფრინველებს არ იღებს. მისი ფოტონამუშევრების მთავარი გმირები ადამიანები არიან, საქართველოს სხვადასხვა კუთხის მცხოვრებლები, სხვადასხვა ეროვნების, აღმსარებლობის თუ კულტურის მქონე საქართველოს მოქალაქეები - მინდვრის ყვავილებით მორთული მშვენიერი ხევსური ქალი თუ მოჯირითე ოსი ბიჭები, მოცეკვავე ქისტი გოგო-ბიჭები - და, ცხადია, ლანდშაფტები, ის მხარეები, რომლებსაც მრავალი ქართველიც არ იცნობს.
არჩილის "წასვლის" წაკითხვის შემდეგ ხევსურეთის მცოდნე ხალხმა ერთხმად აღნიშნა, რომ ავტორს ენის თვალსაზრისით ერთი მარცხიც არ მოსვლია - ხევსურია? არა, უბრალოდ, დიდხანს ცხოვრობდა ხონიჭალაში. ამ ამბავსაც თავად შეესწრო - წასვლას. მიამბო, კამერა რომ მქონოდა, გადავიღებდი, მაგრამ არ მქონდა და მოთხრობა იმიტომ დავწერეო - და ძალიანაც კარგი. მე თუ მკითხავთ, ეს არჩილ ქიქოძის ერთ-ერთი საუკეთესო ნაწარმოებია, და ძალიან გამიკვირდა, რომ ის ზოგმა მკითხველმა ცუდად დამთავრებულ ამბად ჩათვალა - წავიდა ხალხი, ხომ არ მომკვდარა? საერთოდ, არჩილის პროზის ძირითადი დამახასიათებელი თვისება სწორედ ოპტიმიზმია - თავისი გმირები უყვარს, უთანაგრძნობს და მხოლოდ სიკეთეს უსურვებს. როგორც საუბარში გაირკვა, გამოგონილი პერსონაჟები ნაკლებად ჰყავს, ყველა ამბავს ან თავად შესწრებია, ან უამბეს, მაგრამ ვინ არიან რეალური პროტოტიპები - ვისი რა საქმეა, ბოლოს და ბოლოს... მთავარია, რომ არჩილის მოთხრობების მკითხველი მისი გმირის მსგავსად ნატრობს: "ნეტა ერთხელაც შამავლებინა თვალი ვარალამოს და დაქუეხისთვის, ერთხელ, ბოლოჯერ მიცუსთვის და ჩვენ მამა-პაპის საფლავებისთვის შემახედა-მეთქი..." დარდი მომერია. მართლაც, არც ისე მხიარულად ყოფილა საქმე.
"არქეოლოგის" წაკითხვის შემდეგ მეგობარმა მწერალმა არჩილს ურჩია, პოლიტიკა მოაშორე, თვითონ ამბავი ისეთია, დრო ვერაფერს დაკლებს, ეგ კი წარმავალია და რაც ახლა ხდება, მალე არააქტუალური იქნებაო. მაგრამ აბა, როგორ უნდა გაიგოს ორმოცდაათი წლის მერე მკითხველმა, რა ტრიალებდა საქართველოში, როცა მამამ თავისი საამაყო ქალიშვილი ქალაქში ჩაიყვანა, რა არეულ-დარეულ დროში ჰქონდა წყვილს თაფლობის თვე?
ტუტუცი ჟურნალისტის ფუჭი ინტერესი: შენი მეუღლე როგორ გაიცანი? პასუხი უმოკლესი იყო: ზღვაზე. ბრძანა, ზღვა დიდად არ მიყვარს და ცურვა დიდად არ ვიციო. იქვე ბიძამისსაც გადაწვდა და მომახსენა, ზურამ სულ არ იცის ცურვა, ერთხელ შევიდა სიღრმეში გასაბერი ლეიბით და სანამ ვიღაც ქალებმა არ გამოიყვანეს, იქ ტივტივებდაო...
მოკლედ, მხოლოდ ერთხელ წავიდა არჩილი ზღვაზე დასასვენებლად, იქ რუსუდანი გაიცნო, შეუყვარდა და ცოლად ითხოვა. აი, ასე - მოკლედ.
ვრცლად და ხატოვნად სულ სხვა ამბებს ჰყვება, მაგალითად, თუ როგორ მოდიოდა გზაზე მანქანით და ჩირგვებში შველი დაინახა, წელიწადის ამ დროს წითელი, ლამაზზე ლამაზი. მაგრამ ბრიყვმა უცხოელმა ტურისტმა მანქანიდან ისკუპა, შველი დაფრთხა და გაიქცა და არჩილმა მისი გადაღება ვერ მოასწრო, და ძალიან წყდება გული - ვინ იცის, ასე ახლოს შველს როდის გადაეყრება.
სხვებს კი მრავლად შეხვედრია... ისე, მე რად გიყვებით, ჯობს, ეს თავად არჩილმა გააკეთოს.
მე კი რა ვქნა, არ ვარ თომას მანი... ვშიშობ, არც იმ დროს ვიქნები, როცა უმცროსი ზალიკო ქიქოძე დიდი კაცი გახდება და - ციტატა - "სულ სხვა რამეებს გააკეთებს": მართალია, მთაშიც დადის, კარსანიც ძალიან უყვარს და ისიც მოსწონს, მამამისი რასაც აკეთებს, მაგრამ მაინც სხვა გეგმები აქვს - მათხოვრებს დავეხმარები, უფასოდ სახლებს ავუშენებ და მხატვარი ვიქნებიო.
ცხადია, "იოსებსა და მის ძმებს" ვერც იმ დროს დავწერ, მაგრამ ზალიკო ქიქოძის წარმატებების ამბავს თხუთმეტი წლის შემდეგ მაინც მოგიყვებით.

უშანგი ქიქოძე

უშანგი ქიქოძე

@