შემთხვევის ძალიან მჯერა. უფრო სწორად, შემთხვევითობის კანონზომიერებების. ერთი შეხედვით ლინგვისტურ-სემანტიკური პარადოქსია, მაგრამ მეტის თქმაც შემიძლია - შემთხვევითობა ერთგვარი რიტუალია, წლების მანძილზე შეჩვეული ერთ-ერთი ყველაზე სასიამოვნო რიტუალი.

აი, წარმოიდგინეთ, ჩვეულებრივი კვირის დღე, რომელია ყველაზე ჩვეულებრივი - სამშაბათი -  არაფრის დღე, ჩვეულებრივად გითენდება დილის შვიდზე ( უფრო ადრეც თენდება, მაგრამ შენ ამ დროს იღვიძებ.) დილის ჩვეული არეულობა, სახლიდან გულდაწყვეტილი გასვლა - გიო ისევ ძიძასთან დატოვე, ხოდა ა.შ. - სამსახურისკენ გზა, მანქანების ჩვეულებრივი მდინარე, რომელშიც ორჯერ კი არა, ყოველდღე შედიხარ. არაფერი იქნებოდა საინტერესო, რომ არა შემთხვევის ლოდინი, ეს ჩუმი, უცნაური განცდა, რომ რაღაც აუცილებლად შეცვლის ამ დღეს, ყველაფერი იქით მიდის, რომ შემთხევამ გამოანათოს - ამას ჰქვია შემთხვევითობის კანონზომიერება.

ასე მოდიან ცხოვრებაში ადამიანები, კერძები, გემოები, წიგნები, ნივთები, გეოგრაფიული პუნქტები, ქუჩის რეკლამები, გაჩერებები, აზრები, რეცეპტები, ადამიანები და წიგნები, წიგნები.

მე ძალიან მჯერა ასეთი შემთხვევითობების კანონზომიერებების.

ამ დილითაც ერთი ასეთი შემთხვევითობა მსტუმრობს, მას „ ღიმილის მტვერი“ ჰქვია. ქართულად დავით აკრიანმა თარგმნა და ორი ქალის, მარი მეტრაიესა და მარი-მაგდალენ ბრუმანის ჩვეულებრივ დიალოგებს შეიცავს. უფრო სწორად, არაჩვეულებრივს, მეტისმეტად არაჩვეულებრივს. . .

მარი მეტრაიე შვეიცარიის მთიან სოფელში მცხოვრები ქალია, საოცარ ისტორიებს ჰყვება ყოველდღიური სასწაულების, რიტუალების, გაჭირვებათა დაძლევის, ძალისა და ძლიერების, ფერიების, ყვავილების, თხისა და ცხვრის  ფარების, ცხოვრების, კულინარიის, ყველის, ხმის მიცემის უფლებების, ლიტერატურის და ფილოსოფიის და კიდევ ათასი რამის შესახებ.

ათასი რამე თუ გაინტერესებთ, აუცილებლად მოძებნეთ ეს წიგნი, ხოლო ცოტა - ცოტას მე წაგაკითხებთ, ამბებს ამ შესანიშნავი ქალის პირადი კულინარიის, მისი საკუთარი ოთახის, საკუთარი ძალისა და საკუთარი მარტოობის შესახებ, მარტოობის, როგორც რიტუალის - თავისი მკაცრად განსაზღვრული წესებით, შეუცვლელი ადგილებით მაგიდასთან, ჭურჭლის ხარისხითა და დალაგების ტრადიციით, მუსიკითა და სიჩუმით, სიჩუმითა და მუსიკით:
„ ბებიაჩემი ყოველთვის ამბობდა: „ ვიცხოვროთ იმით, რაც გვაქვს!“ ვიცხოვროთ ზღვრული საშუალებებით: ყოველთვის ასე აკეთებდნენ ამ დახურულ ხეობაში, სადაც დღევანდელივით მრავალრიცხოვანი მოსახლეობა მიწის პაწია ნაკვეთებით ირჩენდა თავს მიწითვე ნაგებ ქოხებში. ოჯახები მრავალშვილიანი იყო. საბედნიეროდ, ყველა არ ქორწინდებოდა. „ზღვრული საშუალებების“ წყალობით ჩვენ არასოდეს მოგვშიებია, მაშინაც კი, როცა მცირე რამ გვებადა. ”

„მურაბა? მურაბა ნამდვილად უნდა გვეკეთებინა. კენკროვან ხილს ვაგროვებდით. დღეში ათ კილომდე ველურ ჟოლოსა და წითელ მოცვს ვკრეფდით, მეორე დღეს კი ისევ თავიდან ვიწყებდით. მთელი ქვეყანა იცნობს კლასიკურ ხილის მურაბას თუმცა ის, სულაც არ არის აშკარად უკეთესი იმაზე, რასაც ჩვენ აქ ვაკეთებთ მზითა და სიმაღლით გაჯერებული კენკრისგან“.

„ რაც შეეხება ფერიებს, მთელი ჩემი ბავშვობა მათთან გავატარე. ევოლენშიც, ფერიების კოშკში, კლდეების მთელი მასივი იყო სოფლის ზემოთ. აქ ცხოვრობდნენ დიდი ხევის ფერიები. ამბობენ ისინი ადამიანმა მეტისმეტმა გამატერიალისტებამ გაყარაო. არ ვიცი, როდის წავიდნენ აქედან, როდის მოისროლეს კოშკის გასაღები ბუჩქნარში, მაგრამ, როგორც ჩანს, შემთხვევის წყალობით მე ვფლობ ამ გასაღებს“.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         

„გინახავს ზაფხულში ბევრი პეპელა ერთად? თუ წყაროს აუყვები, უამრავი წამოიშლება. უამრავი და თან განსაცვიფრებელი ფერების. ერთს - შავ-ყავისფერს წითელი ზოლით  - ვულკანს უწოდებენ; მეორეს - თეთრს ან ძალზე ღია ყვითელს - აპოლონს.“

„რამდენადაც ვიცი, ყვავილები მთელ თავის სურნელს მხოლოდ იმ სიმაღლეზე აფრქვევენ, რომელიც შეესაბამება მათ სრულ გაფურჩქნას. ჩემი თეორია სრულებითაც არ ეყრდნობა მეცნიერებას, მაგრამ დარწმუნებული ვარ, რომ ასეა“.

„საჭმელს კერიაზე ვამზადებდით.

ყველა ქვაბი კაკვებზე ეკიდა. გვქონდა აგრეთვე ზედადგარები და ზედ იმ ქვაბებს ვდებდით, რომლებიც ზემოთ არ ეკიდა.

საკვები უმარილო გვქონდა: კარტოფილი, ყველი და ჩვენი პატარა საძოვრების მინდვრის სალათა. მჭადის ფქვილიც თან გვქონდა და კვირაობით მივირთმევდით ხორცის კერძთან ერთად, როგორც სოფელში. რა მშვიდი, ახალი შეგრძნებითა და აღმოჩენებით  რაოდენ სავსე დრო იყო! დღეს ცხოვრება მეტისმეტად  აჩქარდა საიმისოდ, რომ პატარ-პატარა ყლუპებით იგემო“.

“ჩემი დროის რაკლეტი განსხვავდებოდა იმისგან, რასაც დღეს აკეთებენ, როცა მდნარ ყველს ბრაწავენ ცეცხლზე ან ელექტროქურაზე. მაშინ სამწვერა ტოტზე წამოცმულ ყველის ნაჭერს ნაკვერჩხლების თავზე ვხრაკავდით და ჭვავის პურთან ერთად მივირთმევდით, რომელიც დღეს აღარ არსებობს. ეტყობა, მეფუნთუშეებს მისი რეცეპტი დაეკარგათ. ამ პურს ექვსი თვის ვადით ვამზადებდით!“.

„ გაზაფხულზე მამაჩემი სარდაფში ჩადიოდა ყველის შესამოწმებლად. ჯერ კარგი თეთრი ღვინით რეცხავდა, შემდეგ კი ზეთისხილის ზეთით პოხავდა. ქერქი კაშკაშა ყვითელი ხდებოდა. ყველს გემო ჰქონდა . . . სხვას არაფერს გეტყვი!“

„თხლად დაჭრი კარტოფილს და თალგამს. ამ ნაჭრებს ფენა-ფენად დებ საჰაერო ღუმელის ლანგარზე და გახეხილ ყველს ამატებ. როცა ლანგარი მთლიანად აივსება, ზედ მოასხამ ხორცისაგან დარჩენილი ძვლების ცოტაოდენ ბულიონს. დგამ ღუმელში და ხარშავ დაბალ ტემპერატურაზე“.

„ ვჭრით კარტოფილს პატარა ოთხკუთხა ნაჭრებად და დასარბილებლად ზედ მდუღარე წყალს ვავლებთ. პარალელურად ვხარშავთ ძალზე თხელ, იმავე რაოდენობის ატრიებს. შემდეგ ცალ-ცალკე ვხრაკავთ ზეთში ერთსაც და მეორესაც. ზედ ვუსვამთ კვერცხის გულს, ერთმანეთში ვურევთ და ზედ ვაყრით წვრილად დაჭრილ ყველს. მერწმუნე, ჩემი თვალით ვნახე რა რელიგიური განწყობით ჭამდნენ ჩვენს ატრია - კარტოფილს, იმწუთას მთელი ჩვენი კუთხე მათ ყბებს შორის მოექციათ“.

„ არის კიდევ კრუკშანში, მზეზე გამომშრალი ხილი, რომელსაც ზამთარში მივირთმევდით: ვაშლი, მსხალი, გარგარი . . . რა არის ეს? სულის გამოხატულება? ასეთი გემო მას შემდეგ აღარსად შემხვედრია. ეს იყო მზით სავსე, დაუმუშავებელი, ბოლომდე დამწიფებული ხილი.“

„ ეს იყო ძნელი და უხეში ცხოვრება, იმავდროულად კი საკმაოდ ფანტასტიკური, თუკი მის გაშიფრვას შეძლებდი, თუ მისი მწარე ქერქის ქვემოდან მკვებავ წვენს ამოიტანდი და ამ ყველაფერში ჩვენს ცნობისწადილსა და სიცოცხლის ჩვენეულ წყურვილს დაინახავდი. ეს იყო სიღარიბისა და ამავე დროს, ნამდვილი სიმდიდრის ხანა“.

კანონზომიერი შემთხვევითობაა - რამდენიმე წლის, უფრო სწორად, ბევრი წლის წინ ხევსურეთში ვიყავი, სტუდენტურ ექსპედიციაში -  სოფელ არდოტის ძირში, მდინარე არღუნის ნაპირას.

ხოდა, მარი მეტრაიემ სოფელ არდოტის ერთადერთი დიასახლისი გამახსენა - მარიამი, ორი ოქროსფერი შვილითა და საზღვარზე მომსახურე პოეტი მეუღლით. ერთადერთი დიასახლისი იმიტომ, რომ სოფელში მხოლოდ მათი ოჯახიღა იყო დარჩენილი, დანარჩენები ბარში ჩამოცხოვრდნენ - დარჩნენ ხევსური ტროლები და ფერიები უპატრონოდ.

შემთხვევის წყალობით მე და ჩემი რამდენიმე მეგობარი მარიამმა შეგვიკედლა.

ძალიან რთული და მაინც ბედნიერი ცხოვრების შუაგულში აღმოვჩნდით.

ხელის აწვდენაზე უფრო ახლო ცაზე, ზამთარში სრულიად სამყაროს მოწყვეტილ უძველეს სოფელზე, ხატზე და ხევისბერზე, მთებზე, ხევსურულ მარტოობის სიმღერებზე, დილის ნისლზე და შუადღის კაშკაშა მზეზე არაფერს ვიტყვი. მე ახლა მხოლოდ ჩვენი დიასახლისი მახსენდება - ძროხების მთაში გარეკვის, მერე მათი დაბინავების, მოწველის, რძისა და ყველის დაბინავების, წყლის მოტანის, სარეცხის დარეცხ-გაშრობის, სახლის მილაგ - მოლაგების, ბავშვების დაბანა - მოვლის, სადილის გაკეთების, პურისა და ფხლოვანების გამოცხობის, სტუმრების დახვედრა - გასტუმრების და კიდევ უფრო მეტი სრულიად ჩვეულებრივი საქმის მერე, ჩვენთან ერთად თავშავას ჩაის სმისას და ხევსურული ლექსების კითხვისას, მაინც არასდროს უთავდებოდა მკრთალი ღიმილი სახეზე - ღიმილის მტვერი.

 . . . .

„ ევოლენში ერთადერთი კაცია, და ისიც ქალია - ამას ამბობდნენ შვეიცარიის იმ მიყრუებულ სოფელში მარი მეტრაიეზე.

სახელებიც როგორ შემთხვევით დაემთხვა.

შემთხვევების კანონზომიერების მჯერა - ეს ჩემი ცხოვრების რიტუალია.