თბილისის საერთაშორისო კინოფესტივალი არსებობიდან მეთორმეტე წელს ბიუჯეტის არასტაბილურობის პრობლემას კვლავ უჩივის. ფინანსური დეფიციტით გამოწვეულ ცვლილებებსა და ზოგადად,  ქვეყანაში კინოფესტივალის მნიშვნელობაზე მის დირექტორს, გაგა ჩხეიძეს ვესაუბრებით.

ცხელი შოკოლადი: წინა წლებთან შედარებით რა პროგრამულ სიახლეს გვთავაზობს მეთორმეტე კინოფესტივალი და როგორ აისახა მასზე დაფინანსების შემცირება?

გაგა ჩხეიძე: პროგრამულ ცვლილებას რაც შეეხება, იძულებულები ვიყავით ამოგვეღო რამდენიმე ტრადიციული სექცია, მაგალითად ისეთი, როგორიცაა საერთაშორისო კონკურსი. ეს რა თქმა უნდა დიდი დანაკლისია ფესტივალისთვის. მოგეხსენებათ, ჩვენ გადავცემდით 2 პრიზს – ოქროს და ვერცხლის პრომეთეს, გარდა ამისა, გვქონდა სერგო ფარაჯანოვის სახელობის პრიზი, კინემატოგრაფში მოღვაწე განსაკუთრებული პოეტური ხედვის მქონე ახალგაზრდა რეჟისორების დასაჯილდოვებლად. მართალია, არსებობს ისეთი ფესტივალებიც, მაგალითად ლონდონსა და ვენაში, სადაც კონკურსი საერთოდაც უარყოფილია და ამის გამო ისინი სხვა ფესტივალებს არ ჩამორჩებიან. მაგრამ პრიზი, როგორც წესი, სტიმულია რეჟისორისთვის, არამარტო პრესტიჟის, არამედ კომერციული თვალსაზრისითაც. მოგეხსენებათ, ფილმი გარდა იმისა, რომ ხელოვნების ნიმუშია, ის ასევე ნაწარმია, პროდუქტი, რომელიც შემდეგ უნდა გაიყიდოს, მასში ჩადებული თანხები ამოიღონ და ა.შ. როცა ფილმს პრიზი აქვს მიღებული, ის უფრო კარგად იყიდება ხოლმე.

ჩვენთან ადრე ძალიან ფართოდ იყო წარმოდგენილი აზიური კინო, რაზეც წელს უარი ვთქვით, ისევ და ისევ სახსრების ნაკლებობის გამო. მაგრამ არის სიახლეც, წელს პირველად დავამატეთ პროგრამა „სიყვარულით შვედეთიდან“, სექციაში 90–იანების და 21–ე საუკუნის შვედური ფილმების რეტროსპექტივა გვექნება, ძალიან ცნობილი შვედი რეჟისორების როი ანდერსონის, ბო ვიდერბერის, ლუკას მუდისონის ნამუშევრები. პროგრამა შვედეთის ინსტიტუტისა და შვედეთის საელჩოს მხარდაჭერით შედგა და შეიძლება ითქვას, ეს ყველაზე მოცულობითი სექციაა.

გვაქვს ტრადიციული განყოფილებებიც, როგორიცაა „დამზადებულია გერმანიაში“, ფრანგული ფილმები, ასევე რამდენიმე ბრიტანული და ამერიკული  ფილმი. თუმცა ფილმები მრავალრიცხოვანი არ არის, წელს ყველა პროგრამა შედარებით პატარაა, იქიდან გამომდინარე, რომ გვაქვს მხოლოდ ერთი კინოთეატრი, 2 დარბაზი და ფესტივალიც სულ 5 დღეს გრძელდება. ჩვენთვის სასურველი ყველა ფილმის ჩვენება, სამწუხაროდ, შეუძლებელია.

ცხელი შოკოლადი: მთლიანობაში რამდენ ფილმს მოიცავს წლევანდელი პროგრამა?

გაგა ჩხეიძე: ახლა დაახლოებით 60–მდე ფილმი გვაქვს. იყო წლები, როცა 100 ფილმზეც ავსულვართ, რა თქმა უნდა, მოკლემეტრაჟიანის და ანიმაციის ჩათვლით და საკმაოდ ბევრი, 70–მდე სტუმარიც გვყოლია. წელს მასშტაბების შემცირება პირდაპირ თანხების სიმცირესთანაა დაკავშირებული. სახელმწიფო არ გვეხმარება იმდენად, რამდენადაც სასურველი იქნებოდა და რამდენსაც ველოდით. ფაქტობრივად, 60 %–ით შემცირდა ბიუჯეტი, რაც ძალიან დასანანია, გარდა იმისა, რომ ქართული ფილმები გავიდეს საზღვარგარეთ, საქართველოშიც მნიშვნელოვანია ასეთი ღონისძიებების დაფინანსება. ჩვენი ფესტივალი ჩაფიქრებული იყო, როგორც საერთაშორისო კინოფორუმი, არამარტო ფილმების ჩვენება, რაც ცხადია, ჩვენთვის მნიშვენლოვანია და დისკუსია რეჟისორთან და მსახიობთან, არამედ ასევე უნდა ყოფილიყო ინდუსტრიული ღონისძიებები, სადაც კინემატოგრაფისტები ერთმანეთს გაიცნობდნენ.

ჩვენს კინოფორუმს ყოველთვის რაღაც შედეგი მოაქვს ხოლმე მომდევნო წლებში, ჩნდება ახალი იდეები, იწყება მუშაობა საერთო პროექტებზე, ძალიან ბევრი ფილმი დამთავრდა ან დაიწყო იმის გამო, რომ ფესტივალზე, ქართველმა რეჟისორებმა გაიცნეს ჩამოსული სტუმრები და შემდეგ ამ კონტაქტების წყალობით თვითონ გავიდნენ ევროპაში. იყო ასეთი შემთხვევაც, ძალიან საინტერესო პროდიუსერი, საფრანგეთში ძალიან დიდი ავტორიტეტი, პიერ–ანრი დელო იყო ჩამოსული და მან ნახა ლევან ზაქარეიშვილის „თბილისი–თბილისის“ ნაწილი, რომელიც ვერ ამთავრებდა თავის ფილმს. სწორედ მისი დახმარებით დასრულდა ფილმის გადაღება, შემდეგ ფილმი კანის ფესტივალზეც მოხვდა და ჩვენებას საკმაოდ დიდი წარმატებაც მოჰყვა.

საერთოდ, მინდა ვთქვა, რომ ჩვენი ქალაქისთვის ფესტივალი არ არის ფუფუნება, ის აუცილებლობაა. ვიტყოდი, რომ მის გარეშე ძალიან ძნელია, განვითარების სტიმული მიეცეს მთლიანად კინოინდუსტრიას. თვითონ ქართველი რეჟისორები ყოველთვის დაინტერესებულები არიან, რომ მათი ფილმები ვაჩვენოთ, ეს ერთგვარი შეჯამებაა წლის ბოლოს მათ საქმიანობისა. ახლა ქართულ პანორამაში 16 ფილმია წარმოდგენილი, სრულმეტრაჟიანიც, მოკლემეტრაჟიანიც, დოკუმენტურიც და ანიმაციაც. საქართველოს ბანკის დახმარებით წელს პირველად დაარსდა პრიზი საუკეთესო ქართველი რეჟისორისთვის და ის სწორედ ამ 16–ს შორის გამორჩეულს გადაეცემა.

ცხელი შოკოლადი: ფესტივალის პირველი და ბოლო დღის პროგრამაზე მინდა გკითხოთ, ხომ არ ჰქონია კონკრეტული მიზეზი გახსნისა და დახურვისათვის რუსი რეჟისორების ფილმების ჩვენების გადაწყვეტილებას?

გაგა ჩხეიძე: პოლიტიკური დატვირთვა ამას ნამდვილად არ ჰქონია, შარშან, მაგალითად, ქართული ფილმებით გავხსენით და დავხურეთ ფესტივალი. გახსოვთ ალბათ, ოთარ იოსელიანის „შანტრაპათი“ დავიწყეთ და ალეკო ცაბაძის ფილმით დავასრულეთ. წლევანდელი გახსნის ფილმი, ალექსანდრ სოკუროვის „ფაუსტი“, მართალია რუსული ნაწარმია, თუმცა რეჟისორმა ფილმი გერმანიაში გადაიღო, მსახიობებიც გერმანელები არიან, მათ შორის ჰანა შიგულა.

ფესტივალს ალექსანდრე მინდაძის ფილმი „შაბათს“ დახურავს, რომელიც ბერლინის კინოფესტივალის პროგრამაშიც იყო. მინდაძე პირველ რიგში ცნობილია როგორც სცენარისტი და რამდენიმე ფილმის ავტორი. ვფიქრობ, მისი პიროვნებიდან და შემოქმედებიდან გამომდინარე, საინტერესო შეხვედრა იქნება მაყურებელთან.

ცხელი შოკოლადი: წლევანდელ სტუმრებთან შეხვედრებსა და მასტერკლასებზე როგორია ფესტივალის მოლოდინი?

გაგა ჩხეიძე: უკვე ძალიან საინტერესო შეხვედრა ჰქონდა ამერიკელ პროდიუსერს ჯიმ სტარკს ჩვენს კინოსტუდიაში. პროფესიული, საქმიანი საუბარი იყო. ჯიმი დაინტერესდა საქართველოთი, ნახა ის შესაძლებლობები, რაც დღეს აქვს ქართულ კინოსტუდიას და ფიქრობს, რომ შეიძლება რაღაც თანამშრომლობა შედგეს. მას შეუძლია ამერიკელ პროდიუსერებთან დაკავშირება და აქ ჩამოსვლისთვის მათი დაინტერესებაც რეალურია თუნდაც იქედან გამომდინარე, რომ ჩვენთან მუშაობა და გადაღება გაცილებით იაფი პროცესია. ამის კარგი მაგალითია ფილმი, რომელსაც ახლა ფესტივალზეც ვაჩვენებთ. ეს არის ჯულია ლოკტევის „ეული პლანეტა“, გაელ გაარსია ბერნალის მონაწილებით. რეჟისორმა ფილმი ყაზბეგში გადაიღო და საინტერესო, ექსპერიმენტული პროექტი გამოვიდა.

წელს ჩვენი სტუმარია ასევე ფრანგულ კინემატოგრაფში ძალიან მნიშვენლოვანი ფიგურა ლეო კარაქსი. კარგა ხანია მას ახალი ფილმი არ ჰქონია, მაგრამ სწორედ წელს დაასრულა ბოლო ფილმის გადაღებები. მასტერკლასის დროს მასთან საუბრის და შეკითხვების საშუალება იქნება, კარაქსი ასევე თავის ძველ ფილმებზეც ისაუბრებს, როგორიცაა „ცუდი სისხლი“, „შეყვარებულები“, „ახალ ხიდზე“, და რომელთა გამო მას მაყურებელი ძალიან აფასებს.

ცხელი შოკოლადი: დაფინანსების შემცირების გამო, რომელი ფილმების ჩამოტანა ვერ მოხერხდა, რომელთა ჩვენება განსაკუთრებით გინდოდათ?

გაგა ჩხეიძე: ბევრია ისეთი ფილმი, რომელზეც გული მწყდება. ფილმის ჩამოტანა გარკვეული თანხა ჯდება და ეს თანხა არ არის მცირე, ანუ ლიცენზიაში ვიხდით 500, 1000, 1500 ევროს. წლიდან წლამდე იზრდება ჩვენების უფლების ყიდვის ფასი. აქედან გამომდინარე ფესტივალები ერთმანეთის კონკურენტები არიან და ვინც მეტ ფულს გადაიხდის, რა თქმა უნდა, მას მიაქვს ფილმი. ამას გარდა, პრობლემა გვაქვს რუს კინოდამქირავებლებთან, რომლებიც ყიდულობენ უფლებებს საქართველოზე და ხშირად ვერ უზრონველგვყოფენ ვერც ფირით, ვერც ასლით, უამრავი ტექნიკურ–ლოჯისტიკური პრობლემაა. ამ ყველაფრიდან გამომდინარე, შეიძლება ითქვას, რომ ჩვენი პროგრამა არის 50 % იმისა, რასაც ვისურვებდით გვეჩვენებინა.

სამწუხაროდ არ გვაქვს აკი კაურისმიაკის, დარდენების ფილმი, რომან პოლანსკის ახალი სურათი, რომლებსაც ვაჩვენებდით, რომ არა ფინანსური პრობლემა.

ცხელი შოკოლადი: კინოცენტრის განმარტებით, საქართველოში ახალი ფესტივალების გაჩენამ გამოიწვია მათზე თანხების გადანაწილება და სწორედ ამიტომ კინოფესტივალის ბიუჯეტისთვის წელს ნაკლები თანხა გამოიყო. სამომავლოდ როგორ აპირებთ ამ პრობლემისგან თავის დაზღვევას?

გაგა ჩხეიძე: ამ მოსაზრებას მთლად არ ვეთანხმები. მართალია, კინოცენტრი კულტურის სამინისტროს დაქვემდებარებული ორგანიზაციაა, მაგრამ წინა წლებში ჩვენ გვქონია შემთხვევა, როცა ორივე წყაროდან მოდიოდა თანხა და ფესტივალები მაშინაც არსებობდა. რაც შეეხება იმას, რომ ფესტივალების სიმრავლეა, ეს ნიშნავს, რომ მოთხოვნაც დიდია. გარდა ამისა, მართალია, ჩვენ ყველანაირი კონკურენციისთვის აბსოლუტურად გახსნილები ვართ, მაგრამ ასევე არსებობს რაღაც პრიორიტეტებიც დაფინანსების დროს. როცა განაცხადები საჭირო თანხის შესახებ დროულად შემოდის, შესაძლებელია თავიდანვე გათვლა და გათვალისწინება, რომ ყველა ფესტივალი საჭიროების მიხედვით დაკმაყოფილდეს. ეროვნული კინოცენტრის მოვალეობა ამის კოორდინირებაა და ჩვენ ველით, რომ მომავალში ეს პროცესი გაუმჯობესდება.

ცხელი შოკოლადი: კიდევ ერთი პრობლემა საჩვენებელი დარბაზებია. კერძო კინოთეატრების დასაქირავებლად თქვენ მნიშვენლოვანი თანხის გაღება გიწევთ. ხომ არ გიცდიათ სახელმწიფოსთან თანამშრომლობა მომავალში საფესტივალო ინფრასტრუქტურის შექმნისთვის?

გაგა ჩხეიძე: ეს ძალიან რთული საკითხია. მე პირადად ბერლინში ერთერთ ყველაზე ცნობილ ევროპულ კინოთეატრში „არსენალში“ ვმუშაობდი, რომელიც ბერლინის ცენტრში მდებარეობს. ეს არის მუნიციპალური, ანუ სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებული კინოთეატრი. ზოგადად, კინოათეატრის შენახვა არ ჯდება დიდი თანხა, ეს არ არის თეატრი თავის დასით, შეიძლება 5 ადამიანი მუშაობდეს და საკმარისი იყო. მაგრამ ასეთი კულტურული ცენტრების არსებობა აუციელბელია. ჩვენთან, გარკვეულწილად კინოს სახლი ასრულებდა ამ ფუნქციას. სამწუხაროდ, ის დღეს დაკეტილია. არადა, ჩვენ არ გვაქვს კარგი, ოპტიმალური დარბაზი, სრულად აღჭურვილი, რომელიც ფესტივალის მოთხოვნებს მიესადაგება. ძალიან დიდი ხანია, ამაზე  ვლაპარაკობ, მაგრამ სახელმწიფო ჯერჯერობით არ არის დაინტერესებული. რამდენჯერმე პროექტიც გავაკეთე, რომ ვთქვათ, მერიის მხრიდან, ყველა დიდ ქალაქში შეიქმნას ერთი ისეთი კინოთეატრი, რომელიც არამარტო ფილმის საჩვენებლად იქნება განკუთვნილი, აქ უამრავი რამ შეიძლება ჩაატარო დაკავშირებული კინოსთან, ხელოვნებასთან, გნებავთ სემინარები, მასტერკლასები თუ შეხვედრები.

კომერციული კინოთეატრი ყოველთვის ახალი ფილმებისთვისაა განკუთვნილი, ძირითადად ჰოლოვუდის იმ პროდუქციისთვის, რომელიც მასობრივ მაყურებელს იზიდავს. თუ გინდა აჩვენო ძველი ფილმი, ან რეტროსპექტივა გააკეთო, ამისთვის დარბაზია საჭირო. ეს აუცილებელია. მსგავსი სისტემა ყველაზე კარგადაა აწყობილი გერმანიაში, საფრანგეთში, სკანდინავიის ქვეყნებში. ვფიქრობ, რომ კულტურის სამინისტრო და მერიაც ამ მიმართლებით უნდა მუშაობდეს, რომ კულტურის კერები შეიქმნას. ვიტყოდი, რომ კინო ცოტათი მივიწყებულია. დაჯილდოებები და კონკურსები რომ ავიღოთ, არსებობს თეატრალური, ლიტერატურული კონკურესები. წინა პლანზეა ყოველთვის ფოლკლორი, მუსიუკა. მაგრამ კინო ცოტა დაიჩაგრა. ეს არ არის მარტო იმის გამო, რომ პროდუქცია ჩაკვდა. ამ პროდუქციის წამოწევა და სტიმულის მიცემა სწორედ ამ გზითაც შეიძლება, რომ პრიზს დააწესო, კონკურსი ჩაატარო, კინოთეატრი გახსნა. ეს ყველაფერი თავისთავად ხელს შეუწყობს კინოინდუსტრიის განვითრებას.